در دنیای امروز، «مهارت» فراتر از یک شعار یا ابزار اشتغال، به‌مثابه ارزشی راهبردی و سرمایه‌ای ملی شناخته می‌شود؛ تا آنجا که می‌توان آن را «ارز جدید دولت‌ها» نامید. مهارت‌آموزی و هنرورزی از دیرباز در فرهنگ ایرانی و جهانی جایگاهی ممتاز داشته و در آثار بزرگانی چون سعدی به‌وضوح ستوده شده است. سعدی در گلستان، هنر را چشمه‌ای زاینده و دولتی پاینده می‌داند که فرد هنرمند در صورت فقدان ثروت—همواره مورد احترام قرار می‌گیرد، اما بی‌هنر، محتاج لقمه‌ای نان خواهد بود. در فرهنگ فارسی نیز، هنر به معنای داشتن مهارت، خلاقیت و توانمندی در خلق آثار یا انجام امور تخصصی است. در عصر حاضر، این تعریف از هنر در مفهوم «مهارت» نیز تجلی یافته است؛ به‌گونه‌ای که همه‌ موفقیت‌ها و پیشرفت‌ها در گرو آموزش، تجربه و کسب مهارت‌های ویژه است. این نگاه جهانی باعث شد در سال ۱۹۵۴ سازمان جهانی آموزش‌های فنی و حرفه‌ای در شهر آمستردام هلند تأسیس شود تا به توسعه آموزش‌های مهارتی در سطح بین‌المللی بپردازد. از جمله اهداف این سازمان می‌توان به تبادل تجربیات نظام‌های آموزشی، ترویج استانداردهای ملی مهارت، ترغیب جوانان به مهارت‌آموزی، تسهیل ارتباطات بین‌المللی و شناسایی نواقص آموزشی کشورها اشاره کرد. یکی از ابزارهای مهم این سازمان، برگزاری مسابقات جهانی مهارت به صورت دوسالانه است. این رقابت‌ها بستری برای ارتقای سطح مهارت‌ها، سنجش کیفیت آموزش، کشف استعدادها، هم‌سطح‌سازی استانداردهای آموزشی با سطح جهانی، و آشنایی با فناوری‌های روز جهان است. ایران نیز از سال ۱۳۴۹ عضو این سازمان شده و اولین دوره مسابقات ملی مهارت را در سال ۱۳۵۰ برگزار کرد. پس از انقلاب، سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای به عنوان متولی رسمی این حوزه، همه‌ساله این مسابقات را در سطوح شهرستانی، استانی و ملی برگزار می‌کند. اهداف این رقابت‌ها در ایران شامل مواردی همچون معرفی ظرفیت‌های آموزشی کشور، ترویج فرهنگ مهارت‌آموزی، شناسایی استعدادهای جوان، ایجاد رقابت سالم، ارتقای منزلت کار و کارگر، و جلب توجه مدیران صنعتی به سرمایه‌گذاری در حوزه آموزش مهارت است. اگرچه در کشورهای پیشرفته‌ای مانند ژاپن، کانادا و فنلاند، مقامات ارشد سیاسی از این رقابت‌ها بازدید کرده و اهمیت آن را به رسمیت می‌شناسند، در ایران چنین توجهی کمتر مشاهده می‌شود. این در حالی است که مهارت‌آموزی می‌تواند یکی از مهم‌ترین راهکارهای مقابله با بحران‌هایی مانند بیکاری، تحریم، مهاجرت نخبگان، نابرابری‌های شغلی و ضعف اقتصادی باشد. سازمان جهانی کار در توصیه‌نامه ۱۹۵ خود، مهارت را مجموعه‌ای از توانایی‌های حرفه‌ای در سطوح ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی تعریف می‌کند که قابلیت اشتغال‌پذیری و تحرک اقتصادی را برای فرد فراهم می‌سازد. در این چارچوب، مهارت نه‌فقط یک ابزار شخصی، بلکه یک سرمایه اجتماعی و اقتصادی برای کشور محسوب می‌شود که حتی در شرایط بحران ارزی و اقتصادی می‌تواند جایگزین منابع مالی محدود گردد. در پایان، باید همه‌ بخش‌های جامعه برای توسعه مهارت‌آموزی نقش فعال و مسئولانه‌ای ایفا کنند: از دولت و مدیران ارشد گرفته تا صاحبان صنایع، فعالان حوزه حقوق زنان، مهاجرت، عدالت شغلی و حتی گروه‌های سیاسی با گرایش‌های مختلف. مهارت‌آموزی می‌تواند در تحقق اقتصاد مقاومتی، توانمندسازی اقشار مختلف، کاهش نابرابری‌ها و ارتقاء کیفیت زندگی نقش کلیدی داشته باشد. اما این امر تنها در صورتی محقق می‌شود که از نگاه نمادین و آماری فاصله گرفته و به‌صورت یک رویکرد راهبردی، بین‌بخشی و بلندمدت به آن نگریسته شود. نتیجه آنکه، مهارت نه‌فقط راهی برای اشتغال، بلکه زیرساختی برای استقلال اقتصادی، کرامت انسانی و پیشرفت ملی است و شایسته است تا در سیاست‌گذاری‌ها، سرمایه‌گذاری‌ها و برنامه‌ریزی‌های کشور، جایگاهی درخور بیابد.به قلم اسماعیل دهقانی سرپرست مرکز آموزش فنی و حرفه ای تحصصی چوب بیرجند